Rijnlands organiseren
Regelmatig krijgen we de wens om een team meer in te schakelen bij veranderingen. Maar hoe doe je dat? Hoe kun je eigenaarschap vergroten en de creativiteit en ervaringen van de vakman inzetten om veranderingen succesvol te kunnen maken? Eén van de organisatorische mogelijkheden is Rijnlands organiseren. Een van oorsprong Nederlandse aanpak, met oude wortels en verrassende mogelijkheden. Wat zijn de voor- en nadelen hiervan?
Een taak en een team
Rijnlands organiseren heeft met ‘van onderaf’ te maken. Voor een succesvolle verandering is een duidelijke taak nodig en een gemotiveerd team. Is het voldoende ‘samen’ en is er voldoende richting om aan het ‘werk’ te gaan, de taak dus. Zo wordt het samen-werken. Naast de taak wordt dus ook het team gezien.
Onze programma’s richten zich op het team. Versterken het vertrouwen in elkaar, de verbinding, men leert elkaar positief aanspreken, waardoor problemen op tafel komen met het zicht op mogelijkheden; ‘om van te leren’.
Met een hecht team tot gevolg. Daarin kan opnieuw aansluiten bij veranderende omstandigheden snel tot het gewenste resultaat leiden. Het blijft een continu proces, daarin investeren maakt dus verschil.

Team4Teams werkt zowel met organisaties die Angelsaksisch zijn georganiseerd als met organisaties waarin het Rijnlandse organiseren zichtbaar is. In beide organisatiemodellen zijn successen te vinden en kan het ook mis gaan. In beide organisatietypes ontmoeten we mensen van goede wil.

Rijnlands organiseren
Een Rijnlandse wijze van werken zien we regelmatig in familiebedrijven, in winkels, kleine ondernemingen. Maar ook een grote zorginstelling zoals Buurtzorg is Rijnlands georganiseerd. Niet iedereen is daarin gelijk, maar iedereen heeft toegang tot iedereen. Gelijkwaardigheid wordt erin geëerd. We doen het samen. De primaire taak blijft centraal staan, de vakman krijgt een stem, het team is daarop gefocust, het ‘kantoor’ ondersteunt. Ook daarin kan van alles ontsporen. Ook ‘zelfsturing’ en ‘zelforganisatie’ vanuit gelijkwaardigheid, begrippen afkomstig uit het Rijnlands denken, kent zijn grenzen.
Angelsaksisch leiderschapsdenken
Rijnlands organiseren staat naast het Angelsaksisch leiderschapsdenken. In het Angelsaksische model wordt in lagen, structuren en met een matrix gewerkt: Er is een Raad van Toezicht, directie, een managementslaag, er zijn managers voor o.a. communicatie, voor de productieafdeling en voor sales.
Er is een risico dat de beslissers het primaire proces niet meer concreet zien. Er kunnen dan ‘glazen plafonds’ ontstaan. En daardoor een risico dat besluiten over de hoofden van de uitvoerders genomen worden. Met in een ontsporende situatie dat het management druk met zichzelf is en dat de druk in de managementslaag eraan bijdraagt dat er geen ruimte meer is voor inbreng van onderop. Dat doet veranderingen stagneren en vastlopen, waardoor verandering alleen nog onder negatieve druk ‘moeten’ worden doorgevoerd. Met meer ziekteverzuim en uitval tot gevolg. Niet dat iemand de oorzaak en het gevolg daarvan nog scherp heeft.
Het Angelsaksisch model staat onder druk, maar het is ook een soort van gevangenis, waaruit het niet gemakkelijk ontsnappen is. Voorbeelden van disfunctionerende organisaties zien we helaas in onze overheden, in het harde winstgedreven bedrijfsleven, met uitbuiting tot gevolg en helaas ook volop in de zorg, waarin organisaties fuseren en schaalvergroting zorgt voor meer afstand.
Ook voor ons geldt, in hoeverre spreken we ons tegen ‘het organisatiesysteem’ uit, of blijven we netjes binnen de door de opdrachtgever gegeven lijntjes? Wat staat eigenlijk centraal? En wat werkt?
De menselijke maat
We zien het effect ervan dagelijks in onze teambuildingsopdrachten: maak twee teams en er is competitie. Het contact tussen de teams stopt. Het gaat nog over ‘wie wint’. Het is dus ook een algemeen menselijke reactie. Effectief en efficiëntie richten zich op kostenbesparing en winstgevendheid, met kans dat er ergens ongezien armoede in welke vorm dan ook ontstaat.
Het is menselijk, maar waar is de menselijke maat? In Team4Teams zetten we het samenwerken centraal. Dat kan zowel Angelsaksisch als Rijnlands goed werken en er zijn grenzen.
Het Angelsaksisch leiderschapsmodel
Pro
- op aandeelhouders, winst en productiviteit gericht
- opschaalbaar tot ongekende grootte
- gemakkelijker financierbaar door zich (beursgenoteerd) op aandeelhouders te richten.
- In staat om creatieve start-ups op te kopen.
- Maakt veelvuldig gebruik van consultancy en allerlei trainingen.
Contra
- Werkt vanuit ‘gestolde tijd’ door middel van bijvoorbeeld een prikklok.
- Vanuit leiderschap en managementlagen gedreven.
- Een gevaar op ‘intensieve menshouderij’
- Een harkstructuur geeft extra kosten voor management en advies zodra deze structuur meer met zichzelf bezig is.
- veel consultancy en trainingskosten.
- Een aanpak op afstand met planning & control, werkend vanuit budgetten, loopt het gevaar vanuit argwaan het contact met de uitvoerder en de klant / burger te verliezen.
- Rapporten en verslagen met een roep om uitvoerige en herhaalde verantwoording.
Vooral de overheid heeft hier last van. Zonder goed te weten wat hiertegen te doen is. Het toeslagenschandaal is een voorbeeld waarbij de rijksoverheid een rol speelt, van de Eerste en Tweede Kamer tot lokale ambtenaren toe. Het begeleiden van burgers met schulden is een ander voorbeeld met (door het NRC op 13 mei 2025 geteld) honderd begeleiders per burger met een schuld tot gevolg. We maken het Trumpiaanse denkers zo wel heel erg gemakkelijk. Iedereen kan zien dat hier een individuele ambtenaar, met kennis, armslag en vertrouwen van hun meerderen, hier volgens de menselijke maat (en met de mogelijkheid om afwijkend te acteren) meer had kunnen betekenen tegen veel lagere kosten.
Rijnlands organiseren
Pro
- op klanten en een menselijke maat gericht
- met aandacht voor de lange termijn en zorg voor elkaar (kleinschalig)
- familiebedrijven, niet beursgenoteerd
- creatief en flexibel van binnenuit.
- Organiseeradvies, in plaats van consultancy
- werkt vanuit ‘vloeibare tijd’ soms vraagt iets meer tijd (slow down) om daarmee later tijd te winnen (to speed up).
- Platte organisatievorm. Zelforganisatie biedt ieder teamlid wat bij hem of haar past. Ieder teamlid wordt daarmee op een bij het teamlid passende wijze benadert en ondersteunt. Verschil toestaan maakt het team sterker.
Contra
- Het vraagt tijd en algeheel commitment om van Angelsaksische naar Rijnlands om te schakelen, omdat het van iedereen een andere mindset vraagt.
- Zelforganisatie is niet zaligmakend en vraagt wel degelijk om sturing, betrokkenheid van een leidinggevende en begrenzing.
- Zelfsturing inzetten als bezuiniging (vanuit Angelsaksisch managementdenken) werkt contra-productief. Dominante teamleden krijgen de kans om het heft in handen te nemen en omdat de organisatie ‘neemt’ kunnen medewerkers niet veel anders dan ‘nemen’ wat goed is voor henzelf. Nieuwe teamleden worden niet gelijkwaardig opgenomen in het team en moeten de klusjes doen die niemand doen wil.
Team4Teams begeleidt Angelsaksische en Rijnlandse teams
En ziet wat werkt zodra er veranderingen nodig zijn. In Nederland is tot in de jaren 80 van de vorige eeuw een Rijnlandse aanpak populair geweest. Het Angelsaksische managementdenken heeft daarna in een liberaal landschap de overhand gekregen. Met leiderschap als een belangrijk thema, staat de EU op dit moment voor een kruispunt met het voorbeeldleiderschap van president Trump voor ogen. Wie groot en sterk is, krijgt alles. Dat zou best wel eens kunnen leiden tot een nieuw denken over wat er nodig is om tot een hoog niveau van samenwerking te komen, in Europa, in organisaties en bedrijven, in teams. Waar het organisaties, bedrijven en teams betreft denken we graag mee.